Rola ekstraktu z wytłoczyn Wiesiołka dziwnego (Oenthera paradoxa) w zahamowaniu rozwoju chorób zwłóknieniowych
powstałych w trakcie przemiany śródbłonkowo-mezenchymalnej

Udzielony patent: Pat.249905

Wynalazek dotyczy nowego zastosowania polifenolowego ekstraktu (Evening Primrose Extract, EPE) pozyskiwanego z poprodukcyjnych wytłoczyn nasion wiesiołka dziwnego — a więc surowca odpadowego — do hamowania rozwoju chorób o podłożu zwłóknieniowym. Kluczową innowacją jest oddziaływanie ekstraktu na przemianę śródbłonkowo-mezenchymalną (EndMT), będącą jednym z dwóch głównych źródeł miofibroblastów odpowiedzialnych za patologiczne włóknienie tkanek. W przebiegu EndMT komórki śródbłonka tracą swój charakter: zaprzestają syntezy markerów śródbłonkowych (klaudyna, okludyna, VE-kadheryna), rozpoczynają syntezę markerów mezenchymalnych (wimentyna, N-kadheryna, Snail) oraz nabywają zdolność migracji, tracąc zdolność tworzenia mikronaczyń. W warunkach in vitro EPE odwraca ten proces — zmniejsza pulę komórek mezenchymalnych, zwiększa liczbę komórek endotelialnych i przywraca zdolność śródbłonka do tworzenia naczyń włosowatych. Jest to pierwsze wykazanie takiej aktywności antyfibrotycznej EPE.

• Unikatowy mechanizm antyfibrotyczny – hamowanie EndMT u źródła powstawania miofibroblastów, dotąd niewykazane dla tego ekstraktu.
• Odwracanie zmian komórkowych – spadek markerów mezenchymalnych (N-kadheryna, wimentyna, Snail) i wzrost markerów śródbłonkowych (klaudyna, okludyna).
• Przywracanie funkcji śródbłonka – zwiększona zdolność komórek do tworzenia kapilar i ograniczenie migracji komórkowej.
• Bezpieczeństwo – skuteczność przy stężeniach niecytotoksycznych.
• Szerokie okno terapeutyczne – potencjał zastosowania w wielu jednostkach chorobowych o wspólnym podłożu zwłóknieniowym.
• Surowiec odpadowy – wykorzystanie poprodukcyjnych wytłoczyn obniża koszty pozyskania i wpisuje się w gospodarkę o obiegu zamkniętym.
• Stabilna, wygodna forma – liofilizat dobrze rozpuszczalny w alkoholach alkilowych i DMSO.
• Potencjał redukcji kosztów leczenia – możliwość ograniczenia wydatków na obecne leczenie wyłącznie objawowe.
• Odpowiedź na niezaspokojoną potrzebę – wiele chorób zwłóknieniowych nie doczekało się dotąd skutecznych terapii.

Wynalazek zweryfikowany doświadczalnie na modelu komórkowym oraz opatentowany. Badania prowadzono na liniach śródbłonka HMEC-1 oraz HUVEC indukowanych do EndMT standardowym czynnikiem TGF-β. Oceniono poziom markerów EndMT oraz przeprowadzono analizy funkcjonalne (test zarastania rysy — migracja; analiza zdolności tworzenia kapilar). Wykazano, że niecytotoksyczne dawki EPE hamują przejście EndMT w badanym modelu. Opracowano stabilny prototyp preparatu (liofilizat, przechowywanie w 4°C, ochrona przed światłem), który może służyć do dalszych badań biologicznych na komórkach ludzkich i odzwierzęcych. Prace finansowane m.in. z grantów NCN (Miniatura 2, Sonata 13, Preludium 10).

• Farmacja – opracowanie leków antyfibrotycznych dla chorób z komponentą EndMT.
• Choroby płuc – przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP), zwłóknienie płuc.
• Choroby układu krążenia – zwłóknienie serca, miażdżyca tętnic, nadciśnienie wrotne.
• Choroby nerek – cukrzycowe śródmiąższowe zwłóknienie nerek.
• Choroby układowe – twardzina układowa, kostnienie heterotopowe.
• Powikłania pozakaźne – zwłóknienia narządów bogato unaczynionych u pacjentów po zakażeniu SARS-CoV-2.
• Żywność funkcjonalna i suplementy – jako składnik prozdrowotny dla producentów żywności i ekstraktów.
• Badania naukowe – modele in vitro przemiany śródbłonkowo-mezenchymalnej i procesów włóknienia.

@:  sylwia.grzelak@umed.lodz.pl, tel.: 502 447 575